kapital                logo                ue



Student z wad膮 wzroku PDF Drukuj Email



ISTOTA WADY WZROKU

Wed艂ug powszechnie przyj臋tych kryteri贸w za osoby niewidz膮ce uznaje si臋 przypadki:

  • zupe艂nego braku wzroku,
  • kiedy ostro艣膰 wzroku nie przekracza 1/20 normalnej ostro艣ci widzenia w lepszym oku, przy zastosowaniu szkie艂 korekcyjnych,
  • kiedy pole widzenia nie jest wi臋ksze ni偶 20掳 (widzenie lunetowe).

Z kolei za osoby s艂abowidz膮ce uwa偶a si臋 te, kt贸rych ostro艣膰 wzroku po korekcji optycznej si臋ga 0,3 pe艂nej ostro艣ci. G艂贸wnym wska藕nikiem og贸lnego stanu narz膮du wzroku jest centralna ostro艣膰 widzenia. Mi臋dzynarodowa Klasyfikacja Obni偶enia Ostro艣ci Wzroku wyodr臋bnia nast臋puj膮cy podzia艂 uszkodzenia wzroku:

  • wzrok ca艂kowicie normalny 鈥 ostro艣膰 wzroku po korekcji pomi臋dzy 0,8 do 1,0;
  • wzrok prawie normalny - ostro艣膰 wzroku po korekcji poni偶ej 0,8, wzrok prawie normalny, stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku lekki;
  • s艂abowzroczno艣膰 umiarkowana - ostro艣膰 wzroku po korekcji poni偶ej 0,3, stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku umiarkowany;
  • s艂abowzroczno艣膰 znaczna - ostro艣膰 wzroku po korekcji poni偶ej 0,1, stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku znaczny;
  • s艂abowzroczno艣膰 g艂臋boka (艣lepota umiarkowana) - ostro艣膰 wzroku po korekcji poni偶ej 0,05,聽 stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku g艂臋boki;
  • 艣lepota prawie ca艂kowita 鈥 poczucie 艣wiat艂a - ostro艣膰 wzroku po korekcji poni偶ej 0,02, stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku prawie ca艂kowity;
  • 艣lepota ca艂kowita - ostro艣膰 wzroku po korekcji 0,00, stopie艅 uszkodzenia ostro艣ci wzroku ca艂kowity.

W procesie analizy uszkodzenia wzroku nale偶y r贸wnie偶 uwzgl臋dni膰:

  • ubytki pola widzenia,
  • widzenie barw (艣lepota na barwy),
  • widzenie stereoskopowe (obuoczne),
  • widzenie nocne (zdolno艣膰 adaptacji do widzenia w s艂abych warunkach 艣wietlnych).

Wyr贸偶nia si臋 trzy podstawowe grupy os贸b z uszkodzonym wzrokiem:

  • osoba niewidoma od urodzenia (niewidomy w w膮skim znaczeniu),
  • osoba niewidoma, kt贸ra utraci艂a wzrok po pi膮tym roku 偶ycia (ociemnia艂a),
  • osoba niedowidz膮ca (s艂abowidz膮ca).

Z medycznego punktu widzenia m贸wi si臋 o osobach: ca艂kowicie niewidomych, niewidomych z resztkami wzroku (osoby szcz膮tkowo widz膮ce), s艂abowidz膮cych.

SKUTKI I WP艁YW WADY WZROKU NA POTRZEBY I MO呕LIWO艢CI EDUKACYJNE OS脫B NI膭 DOTKNI臉TYCH

Rodzaj uszkodzenia wzroku determinuje specyficzne trudno艣ci edukacyjne.

  • Zaburzenie widzenia obwodowego powoduje, 偶e zaw臋偶a si臋 pole widzenia, a widzenie centralne i jego ostro艣膰 mog膮 by膰 prawid艂owe lub tylko lekko obni偶one. Osoba mo偶e mie膰 trudno艣ci w poruszaniu si臋, czytaniu mapy, d艂ugiego wzoru matematycznego, a ca艂kiem dobrze radzi sobie z czytaniem tekstu z drobnym drukiem. Uczenie si臋 jest mo偶liwe w oparciu o zwyk艂膮 metod臋 wzrokow膮.
  • Uszkodzenie centralnego widzenia wi膮偶e si臋 ze zmniejszeniem ostro艣ci wzroku. Osoba mo偶e swobodnie si臋 porusza膰. Trudno艣ci wyst臋puj膮 w takich czynno艣ciach jak: czytanie ksi膮偶ki, odczytywanie z tablicy, rozr贸偶nianie szczeg贸艂贸w na mapie, czy nawlekanie ig艂y. Osobom z uszkodzonym centralnym widzeniem przeszkadzaj膮 cz臋sto mroczki w postaci ciemnych plamek o r贸偶nej wielko艣ci i intensywno艣ci, kt贸re zas艂aniaj膮 ogl膮dan膮 przestrze艅 (st膮d trudno艣ci w czytaniu polegaj膮ce na opuszczaniu liter, wyraz贸w, zda艅, b膮d藕 w pisaniu- b艂臋dy ortograficzne). W uczeniu tej grupy os贸b wykorzystuje si臋 przede wszystkim metody dotykowo-s艂uchowe.
  • Zmniejszenie ostro艣ci widzenia (kr贸tkowzroczno艣膰, dalekowzroczno艣膰, astygmatyzm, schorzenia typu za膰ma) wymaga u偶ywania szkie艂 korekcyjnych, a podczas zaj臋膰 dydaktycznych r贸wnie偶 korzystania z pomocy typu: lupy, lunetki, lornetki, powi臋kszalniki telewizyjne.
  • Brak lub znaczne os艂abienie w akomodacji oka 鈥 osoby z zaburzon膮 akomodacj膮 pos艂uguj膮 si臋 dwoma parami szkie艂 鈥 jedn膮 do dali i mocniejsz膮 do pracy z bliska. Istotne jest tak偶e w艂a艣ciwe o艣wietlenie, poniewa偶 艣wiat艂o pobudza akomodacj臋.
  • Oczopl膮s, czyli mimowolne ruchy ga艂ek ocznych sprawiaj膮 trudno艣ci ze skupieniem wzroku (fiksacj膮) na ogl膮danym przedmiocie, co utrudnia np. czytanie.
  • Zaburzenia adaptacji narz膮du wzroku wyst臋puj膮ce u niekt贸rych os贸b s艂abo- widz膮cych w postaci tzw. kurzej 艣lepoty powoduje trudno艣ci w rozr贸偶nianiu przedmiot贸w wieczorem lub w pomieszczeniach 藕le o艣wietlonych. Innym przejawem zaburzenia adaptacji jest 艣wiat艂owstr臋t. Osobom z tym zaburzeniem nale偶y zapewni膰 miejsce z dala od okien i 藕r贸d艂a ods艂oni臋tego 艣wiat艂a, ponadto wa偶ne jest zaopatrzenie w przy膰mione okulary. Nale偶y unika膰 b艂yszcz膮cych powierzchni tablicy, czy blat贸w stolik贸w dbaj膮c o powierzchnie matowe.
  • Zaburzenie w rozpoznawaniu barw (daltonizm) mo偶e by膰 cz臋艣ciowe lub ca艂kowite i najcz臋艣ciej dotyczy barwy zielonej i czerwonej. Ten rodzaj zaburzenia nale偶y uwzgl臋dni膰 zw艂aszcza podczas rysowania, w pracy z mapami, wykresami itd.

ORGANIZACJA PROCESU DYDAKTYCZNEGO OS脫B Z WAD膭 WZROKU

Zmys艂 wzroku odgrywa w 偶yciu cz艂owieka widz膮cego rol臋 dominuj膮c膮. Mechanizm kompensuj膮cy brak wzroku przez inne zmys艂y takie, jak dotyk, w臋ch, s艂uch umo偶liwia niewidomym percepcj臋 zjawisk oraz adekwatne, lecz zubo偶one o elementy wizualne odzwierciedlenie rzeczywisto艣ci. St膮d te偶 ogromn膮 rol臋 w funkcjonowaniu cz艂owieka z uszkodzonym wzrokiem przypisuje si臋 tzw. technikom alternatywnym (bezwzrokowym), opieraj膮cym si臋 g艂贸wnie na takich zmys艂ach jak s艂uch i dotyk. I tak:

  • Techniki wzrokowo-s艂uchowo-dotykowe stosowane s膮, gdy dominacja wzroku zostaje zmniejszona na korzy艣膰 pozosta艂ych zmys艂贸w. Wzrok spe艂nia rol臋 dominuj膮c膮, ale wzrasta udzia艂 s艂uchu i dotyku (s艂abowzroczno艣膰);
  • Techniki dotykowo-s艂uchowo-wzrokowe stosowane w przypadku znacznego obni偶enia sprawno艣ci funkcjonowania wzroku. Tu dominuj膮cymi zmys艂ami jest dotyk i s艂uch, za艣 szcz膮tkowy wzrok pe艂ni rol臋 pomocnicz膮;
  • Techniki dotykowo-s艂uchowe lub techniki bezwzrokowe, stosowane s膮 bez jakiegokolwiek udzia艂u wzroku.

Osoby ca艂kowicie niewidome stosuj膮 we wszystkich sytuacjach techniki bezwzrokowe, z kolei pozosta艂e grupy os贸b z uszkodzonym wzrokiem stosuj膮 r贸偶ne techniki w zale偶no艣ci od sytuacji (np. osoby niewidome z resztkami wzroku mog膮 stosowa膰 techniki dotykowo-s艂uchowo-wzrokowe lub bezwzrokowe, natomiast osoby s艂abowidz膮ce techniki typowe dla niewidomych, jak i dla os贸b widz膮cych).

Ze wzgl臋du na odmienne mo偶liwo艣ci edukacyjne os贸b z uszkodzonym wzrokiem konieczne jest dostosowanie procesu dydaktycznego do ich potrzeb. Je偶eli uszkodzenie wzroku wyst膮pi艂o u danej osoby we wcze艣niejszym etapie 偶ycia, to mo偶na przypuszcza膰, i偶 ma ona ju偶 wypracowany system uczenia si臋, sprawdzone sposoby gromadzenia informacji, sporz膮dzania notatek, zapoznawania si臋 z nowym materia艂em dydaktycznym itp. Dlatego te偶 konkretne uwagi i wskaz贸wki o sposobach dostosowania procesu dydaktycznego uzyskamy od samej osoby niewidomej czy s艂abowidz膮cej. St膮d te偶 przed rozpocz臋ciem cyklu zaj臋膰 dydaktycznych warto przeprowadzi膰 rozmow臋 ze studentem z uszkodzonym wzrokiem ukierunkowan膮 na: sposoby prezentacji tre艣ci [np. w przypadku student贸w s艂abowidz膮cych dob贸r wielko艣ci i koloru (kontrast) czcionki w prezentacji multimedialnej], mo偶liwo艣ci zastosowania r贸偶nych pomocy dydaktycznych i 艣rodk贸w technicznych, czy te偶 samej formy zaliczenia przedmiotu. Odpowiednia organizacja procesu kszta艂cenia student贸w z uszkodzonym narz膮dem wzroku mo偶e polega膰 na:

  • wyposa偶eniu sal poprzez zainstalowanie: ergonomicznych pulpit贸w o regulowanej wysoko艣ci i k膮cie nachylenia z indywidualnym o艣wietleniem, czarnej lub ciemnozielonej matowej tablicy (u偶ywamy kredy bia艂ej lub 偶贸艂tej-kontrast), optymalnego o艣wietlenia pomieszczenia,
  • zadbaniu o optyczne, mechaniczne i elektroniczne pomoce (lupy, systemy okularowe, powi臋kszalniki, linijki brajlowskie, drukarki i monitory brajlowskie, urz膮dzenia zawieraj膮ce dyktafon i odtwarzacz, a tak偶e komputery z syntezatorami mowy, notatniki dla niewidomych),
  • sprawdzeniu, z jakiej odleg艂o艣ci i jakiej wielko艣ci litery i przedmioty s膮 widoczne dla studenta,
    u偶ywaniu tekst贸w z powi臋kszonym drukiem zale偶nie od stopnia niedowidzenia,
    wyra藕nym odczytywaniu informacji z tablicy,
  • zwracaniu si臋 do studenta bezpo艣rednio wymawiaj膮c jego imi臋, aby by艂 pewny, 偶e o niego chodzi,
    wyposa偶eniu w specjalistyczny sprz臋t biblioteki uniwersyteckiej, gdzie studenci mogliby zeskanowa膰 potrzebne materia艂y, nagra膰 je na no艣niki lub wydrukowa膰 w brajlu.

WYKAZ LITERATURY:

  • Jakubowski S. (red.) Poradnik dydaktyczny dla nauczycieli realizuj膮cych podstaw臋 programow膮 w zakresie szko艂y podstawowej i gimnazjum z uczniami niewidomymi i s艂abo widz膮cymi, Warszawa 2001;
  • Kalbarczyk M. 艢wiat otwarty dla niewidomych. Szanse i mo偶liwo艣ci, Warszawa 2004;
  • Walthes R., Tyflopedagogika, Gda艅sk 2007.

 

 

© OWiRON, Uniwersytet Rzeszowski
Projekt sfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego